[الراغبون في الله]
وَبَقِيَ رِجَالٌ غَضَّ أَبْصَارَهُمْ ذِكْرُ الْمَرْجِعِ، وَأَرَاقَ دُمُوعَهُمْ خَوْفُ الْـمَحْشَرِ، فَهُمْ بَيْنَ شَرِيد نَادٍّ، وَخَائِف مَقْمُوع، وَسَاكِت مَكْعُوم، وَدَاع.
مُخْلِص، وَثَكْلاَنَ مُوجَع، قَدْ أَخْمَلَتْهُمُ التَّقِيَّةُ، وَشَمِلَتْهُمُ الذِّلَّةُ، فَهُمْ في بَحْر أُجَاج، أَفْوَاهُهُمْ ضَامِزَةٌ، وَقُلُوبُهُمْ قَرِحَةٌ، قَدْ وَعَظُوا حَتَّى مَلُّوا، وَقُهِرُوا حَتَّى ذَلُّوا، وَقُتِلُوا حَتَّى قَلُّوا.
[التزهيد في الدنيا]
فَلْتَكُنِ الدُّنْيَا أَصْغَرَ في أَعْيُنِكُمْ مِنْ حُثَالَةِ الْقَرَظِ، وَقُرَاضَةِ)الْجَلَمِ، وَاتّعِظُوا بِمَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ قَبْلَ أَنْ يَتَّعِظَ بِكُمْ مَنْ بَعْدَكُمْ;
وَارْفُضُوهَا ذَمِيمَةً، فَإِنَّهَا قَد رَفَضَتْ مَنْ كَانَ أَشْغَفَ بِهَا مِنْكُمْ.
وهذه الخطبة ربما نسبها من لا علم له بها إلى معاوية، وهي من كلام
أميرالمؤمنين(عليه السلام) الذي لا يشك فيه، وأين الذهب من الرّغام! والعذب من الاجاج! وقد دلّ على ذلك الدليل الخِرِّيِت ونقده الناقد البصير عمروبن بحر الجاحظ; فإنه ذكر هذه الخطبة في كتابه «البيان والتبيين» وذكر من نسبها إلى معاوية، ثم تكلم من بعدها بكلام في معناها، جملته أنه قال: وهذا الكلام بكلام علي(عليه السلام)أشبه، وبمذهبه في تصنيف الناس وفي الاخبار عماهم عليه من القهر والاذلال ومن التقية والخوف أليق. قال: ومتى وجدنا معاوية في حال من الاحوال يسلك في كلامه مسلك الزهاد، ومذاهب العُبّاد!
راغبان به خدا(در اين ميان)گروهى باقى ماندهاند كه:
ياد قيامت چشمهاشان را فرو افكنده، وترس باز پسين اشكشان را جارى ساخته،اينان(به خاطر سخنان حقى كه مىگويند)يا ازجامعه رانده شدهاند و در خاموشى و
تنهائى فرو رفتهاند و يا ترسان و مقهور مانده،و يا لباز گفتار فرو بستهاند،و بعضى هم مخلصانه به كار دعوت بسوى خدا پرداختهاند،عدهاىهم گريان و دردناكند،كه
تقيه آنان را از چشم مردم انداخته است،و ناتوانى وجودشانرا فرا گرفته(اينان به كسانى مىمانند)كه در درياى نمك غوطهورند،دهانشان بسته،وقلبشان مجروح
است(آنقدر)نصيحت كردهاند كه خسته شدهاند،از بس مغلوب شدهاندناتوان گشتهاند و از بس كشته دادهاند به كمى گرائيدهاند.
بى اعتنائى و زهد در دنيا اى مردم!
دنيا در چشم شما بايد كم ارزشتر از پوست درخت و اضافيهاى مقراضهائىكه با آن پشم حيوانات را مىچينند بوده باشد،از پيشينيان پند بگيريد،پيش از آنكهآيندگان
از شما پند بگيرند،اين جهان پست و مذموم را رها كنيد
زيرا كه افرادى را كه ازشما شيفتهتر نسبتبه آن بودهاند رها ساخت!
سيد رضى مىگويد:
بعضى از نادانان اين خطبه را به معاويه نسبت دادهاند،ولى بدون ترديد اين خطبهاز سخنان امير مؤمنان است:
طلا كجا و خاك كجا؟آب گوارا و شيرين كجا و آب نمك كجا؟
دليل بر اين مطلب سخن«عمرو بن بحر،جاحظ»است كه ماهر در ادب و نقاد بصير سخن مىباشد او اين خطبه را در كتاب«البيان و التبيين»آورده و گفته است:
آن را به معاويه نسبتدادهاند سپس اضافه كرده كه،اين خطبه به سخن امام(ع)و به روش او در تقسيم مردمشبيهتر است،
و اوست كه به بيان حال مردم از غلبه،ذلت،تقيه،و ترس واردتر است،
سپس مىگويد:تاكنون چه موقع ديدهايم كه معاويه در يكى از سخنانش مسير زهد پيش گيردو راه و رسم بندگان خدا را انتخاب كند؟!
و السلام عليكم و رحمة الله و بركاته
پايان خطبه 32/ نهج البلاغه